Członkostwo Ukrainy w UE zależy od spełnienia kryteriów

Choć zgoda polityczna  wszystkich państw członkowskich na formalne otwarcie negocjacji akcesyjnych wciąż pozostaje zablokowana przez Węgry, w praktyce proces przygotowań Ukrainy do członkostwa w Unii Europejskiej wszedł w fazę realizacji. W grudniu 2025 roku 26 państw UE wraz z Komisją Europejską uruchomiło rozmowy w ramach trzech klastrów: „Podstawy”, „Rynek wewnętrzny” oraz „Stosunki zewnętrzne”. W ich ramach Kijów otrzymał szczegółowy, niepubliczny zestaw wymogów, które będą podstawą oceny gotowości kraju do przystąpienia do Wspólnoty.

Jak informuje "Europejska Prawda", unijny mechanizm oceny opiera się na dwóch kategoriach warunków. Pierwszą stanowią tzw. kryteria zamknięcia negocjacji, których pełne spełnienie jest niezbędne do zakończenia rozmów w danym obszarze. Drugą – kryteria pośrednie, stosowane przede wszystkim w najbardziej wrażliwych dla UE dziedzinach, takich jak praworządność, funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości, przeciwdziałanie korupcji czy ochrona praw człowieka. W tych obszarach Bruksela pozostawia sobie możliwość formułowania dodatkowych wymagań, jeśli sytuacja będzie tego wymagała. Oznacza to, że nawet przy dynamicznym postępie reform katalog oczekiwań może zostać rozszerzony.

W 2026 roku Ukraina otrzymała kolejną serię dokumentów, w których Komisja Europejska i Rada UE uszczegółowiły wcześniejsze zapisy. Każde kryterium zostało rozpisane na konkretne działania i opatrzone numerem identyfikacyjnym, według którego prowadzona będzie oficjalna ocena. Przykładowo, w obszarze jakości systemu sądownictwa jednym z elementów oceny ma być przeprowadzenie reformy systemu adwokatury. Z kolei w ramach wymogów dotyczących finansów publicznych wskazano konieczność wykazania trwałej praktyki przejrzystych zamówień publicznych. Pozytywna ocena będzie wymagana w odniesieniu do wszystkich wskaźników bez wyjątku.

Szczególne znaczenie ma pierwszy klaster „Podstawy”, obejmujący m.in. rozdziały dotyczące wymiaru sprawiedliwości i praw podstawowych oraz obszaru „Sprawiedliwość, wolność i bezpieczeństwo”. To właśnie w tych dziedzinach część warunków będzie musiała zostać spełniona jeszcze przed ewentualnym przystąpieniem, nawet w scenariuszu przyspieszonym. Wymogi uwzględniają fakt trwającej wojny i możliwość wprowadzania ograniczeń w czasie stanu wojennego, jednak jasno wskazują, że konflikt nie może być usprawiedliwieniem dla trwałego odstępstwa od standardów demokratycznych. Po jego zakończeniu oczekiwane będzie pełne przywrócenie funkcjonowania instytucji demokratycznych.

Jednocześnie trwa debata nad potencjalnym szybkim członkostwem Ukrainy, z rokiem 2027 jako możliwą datą wskazywaną w kontekście przyszłego porozumienia pokojowego. Koncepcja tzw. „odwróconego członkostwa”, wspierana przez przewodniczącą Komisji Europejskiej Ursulę von der Leyen, zakładałaby formalne przyjęcie Ukrainy do UE przed pełnym wdrożeniem wszystkich polityk sektorowych, a następnie ich stopniowe implementowanie. Jak podaje z kolei "Ukraińska Prawda", polski minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski podkreślił jednak potrzebę ostrożności. „Zawsze cenię kreatywne myślenie. Samo przystąpienie Ukrainy będzie ogromnym wyzwaniem zarówno dla niej, jak i dla Unii Europejskiej” – stwierdził po spotkaniu ministrów w Brukseli, zaznaczając, że Ukraina nie wdrożyła jeszcze w pełni postanowień umowy stowarzyszeniowej.

Prezydent Wołodymyr Zełenski domaga się natomiast jasnej deklaracji politycznej. „Chcę daty. Proszę o nią. Nie można dopuścić, by kolejne pokolenia znalazły się w sytuacji, w której Rosja blokuje członkostwo Ukrainy w UE przez 50 lat” – powiedział w wywiadzie dla „Financial Times”. Niezależnie od sporów o harmonogram, obecny etap prac oznacza, że Unia po raz pierwszy przeszła do systematycznego i szczegółowego monitorowania realizacji konkretnych reform w Ukrainie, a tempo integracji będzie bezpośrednio zależeć od ich pełnego i skutecznego wdrożenia.