Raport o handlu ludźmi na Białorusi

Na Białorusi skala handlu ludźmi może być znacznie większa, niż wynika z oficjalnych danych, a system pomocy osobom pokrzywdzonym nie zapewnia im podstawowego wsparcia prawnego. Szczególnie wymowny jest fakt, że wśród dziesiątek tysięcy cudzoziemców, którzy od 2021 roku przybyli do kraju, próbując przedostać się do Polski, na Litwę czy Łotwę, nie odnotowano ani jednej ofiary tego procederu. Na problem zwrócili uwagę w raporcie eksperci Rady Europy z grupy GRETA. Ocenili w nim działania Białorusi w latach 2022–2026 i zaapelowali o skuteczniejsze identyfikowanie osób narażonych na wyzysk.

Dane białoruskiego MSW pokazują, że w latach 2022–2025 odnotowano 1341 potencjalnych ofiar handlu ludźmi i powiązanych przestępstw. Oficjalnie odnotowano 1161 osób. Wśród pokrzywdzonych 59 proc. stanowiły dzieci, a 40 proc. kobiety. Zdecydowana większość, bo 96,6 proc., padła ofiarą wykorzystywania seksualnego. W około 86 proc. przypadków przestępstwa popełniano na terenie Białorusi. GRETA podkreśla, że rzeczywista liczba poszkodowanych może być wyższa, ponieważ nie wszystkie przypadki trafiają do statystyk.

Jeszcze gorzej wygląda możliwość dochodzenia sprawiedliwości. W badanym okresie żadna ofiara nie skorzystała z bezpłatnej pomocy zawodowego adwokata, a rekompensatę finansową otrzymały tylko 2 osoby. Dodatkowo w latach 2022–2024 zaledwie jedna sprawa została rozpatrzona przez sąd jako przestępstwo handlu ludźmi. Eksperci domagają się zmian w przepisach, utworzenia państwowego systemu wypłat odszkodowań oraz zapewnienia pokrzywdzonym niezależnej pomocy prawnej. Zalecają również sprawdzanie, czy przymusowe wydalenie cudzoziemca nie narazi go na ponowny wyzysk w kraju pochodzenia. Wskazują przy tym na konieczność lepszego kontrolowania agencji zatrudnienia i zwiększenia możliwości wykrywania przypadków wykorzystywania pracowników.

W ocenie GRETA do pozytywnych zmian należy zaliczyć lepsze przygotowanie warunków przesłuchiwania dzieci, udział przeszkolonych psychologów oraz uruchomienie krajowego systemu pomocy małoletnim pokrzywdzonym przemocą seksualną. Eksperci zwrócili jednak uwagę na przepisy ograniczające działalność organizacji społecznych zajmujących się przeciwdziałaniem handlowi ludźmi. Rada Europy zawiesiła relacje z białoruskimi władzami w marcu 2022 roku, jednak Białoruś nadal jest stroną konwencji o przeciwdziałaniu handlowi ludźmi i pozostaje objęta monitoringiem ekspertów.