Białoruś: nieustanne represje

Mimo pokazowych zwolnień białoruski aparat bezpieczeństwa nieustannie zaostrza kurs wobec oponentów politycznych. Wrześniowe negocjacje między Łukaszenką a Johnem Coale’em doprowadziły co prawda do uwolnienia i bezpiecznego wywiezienia na Litwę 25 więźniów, a kolejnych 13 osób objęto aktem łaski, jednak liczby te stanowią jedynie margines działań reżimu. Z najnowszego raportu centrum praw człowieka Wiasna wyłania się obraz nieprzerwanej fali prześladowań.

Pozorny proces ułaskawień, trwający od lipca 2024 roku, objął dotychczas około 900 obywateli, ale w tym samym czasie machina represji wygenerowała wielokrotnie więcej wyroków. Równolegle z głośnymi politycznymi zwolnieniami na listę skazanych z pobudek politycznych trafiło 3500 nowych nazwisk, a rejestr rzekomych ekstremistów powiększył się o 2700 osób. Od rozpoczęcia kampanii prezydenckiej w 2020 roku motywowane politycznie zarzuty karne usłyszało łącznie ponad 10172 Białorusinów, z czego 8696 zostało prawomocnie skazanych, również w trybie zaocznym. Według stanu na koniec września w miejscach odosobnienia wciąż przebywa 876 więźniów politycznych, w tym 113 kobiet. Tylko w ciągu minionego miesiąca status ten nadano 25 kolejnym aresztowanym.

Szczególne zaniepokojenie budzi dramatyczny los 170 uwięzionych, którzy ze względu na podeszły wiek, zły stan zdrowia lub rygorystyczne warunki izolacji znajdują się w grupie najwyższego ryzyka. Reżim bezwzględnie przetrzymuje za kratami chorych na raka, osoby po przebytych w więzieniu udarach i zawałach, a także ludzi z poważnymi wadami wzroku czy ciężkimi schorzeniami ginekologicznymi. W celach pozostają obywatele trwale okaleczeni podczas brutalnych pacyfikacji oraz osoby z niepełnosprawnościami, jak pozbawiony nogi Uładzimir Hundar. Mińsk z premedytacją stosuje również torturę całkowitej izolacji, odcinając więźniów od jakiegokolwiek kontaktu ze światem zewnętrznym – takiej karze poddano od drugiej połowy 2023 roku  między innymi Uładzimira Knihę oraz Iwana Wiarbickiego.

Aparat ucisku nie ogranicza się wyłącznie do terytorium państwa, coraz aktywniej stosując represje międzynarodowe. Uchodźcy polityczni muszą liczyć się z konfiskatą pozostawionego na Białorusi majątku, inwigilacją oraz presją wywieraną na krewnych, którzy nie zdecydowali się na emigrację. Nie ustaje również nękanie byłych więźniów, adwokatów i obrońców praw człowieka, którym knebluje się usta pod pretekstem walki z terroryzmem. „Systemowe represje nie słabną, mają charakter polityczny i są wymierzone w dysydentów, oponentów politycznych oraz osoby nielojalne. Statystyka wpisów do rejestru osób powiązanych z ekstremizmem, skazanych z motywów politycznych w 2026 roku, dowodzi utrzymywania się wysokiego poziomu represji” – podkreślili w swoim raporcie przedstawiciele centrum Wiasna.