UE przygotowuje zmiany w systemie ochrony ukraińskich uchodźców

Unia Europejska przygotowuje się do możliwych zmian w systemie ochrony prawnej dla Ukraińców, którzy po rozpoczęciu pełnoskalowej wojny znaleźli schronienie w państwach członkowskich. Obowiązująca obecnie dyrektywa o tymczasowej ochronie, która zapewnia im prawo pobytu, dostęp do świadczeń społecznych i wsparcia, została już kilkukrotnie przedłużona i ma obowiązywać do marca 2027 roku. Jednak w Brukseli i w stolicach państw UE coraz częściej pojawiają się dyskusje nad jej dalszym kształtem oraz ewentualnym ograniczeniem zakresu ochrony.

Według danych Komisji Europejskiej w krajach Unii przebywa ponad 4,8 mln ukraińskich uchodźców, z czego zdecydowana większość korzysta ze statusu tymczasowej ochrony. W ostatnich miesiącach część państw członkowskich zaczęła wprowadzać bardziej restrykcyjne podejście do świadczeń i zasad pobytu, uzależniając je m.in. od aktywności zawodowej lub stopnia integracji z rynkiem pracy. Podobne rozwiązania wdrażają również kraje spoza UE, takie jak Norwegia czy Szwajcaria, które różnicują ochronę w zależności od regionu pochodzenia uchodźców.

Na poziomie unijnym trwają prace nad nowymi rekomendacjami dotyczącymi systemu po 2027 roku. Jak wynika z wypowiedzi przedstawicieli Komisji Europejskiej, przygotowywana propozycja ma uwzględniać dalsze wsparcie dla Ukrainy, ale jednocześnie może wprowadzić zmiany dotyczące niektórych grup, w tym mężczyzn w wieku poborowym. Część państw, w tym Niemcy i Finlandia, otwarcie sygnalizuje potrzebę bardziej selektywnego podejścia, podczas gdy inne – jak Estonia – opowiadają się za utrzymaniem obecnych zasad.

W ostatnich konsultacjach na forum UE pojawił się również temat potencjalnego wygaszania ochrony dla części osób, które nie spełniają warunków wjazdu, co w praktyce mogłoby dotyczyć mężczyzn w wieku 23–60 lat. Według relacji uczestników rozmów, wśród ministrów spraw wewnętrznych panowała ogólna zgoda co do konieczności utrzymania ochrony dla Ukraińców jako całości, przy jednoczesnym opracowaniu mechanizmów bardziej selektywnego podejścia w przyszłości.

Równolegle Ukraina podkreśla potrzebę stopniowego powrotu swoich obywateli, wskazując zarówno na kwestie bezpieczeństwa, jak i sytuację gospodarczą oraz potrzeby rynku pracy. Jednocześnie Kijów zaznacza, że zależy mu przede wszystkim na dobrowolnym charakterze powrotów oraz utrzymaniu ochrony dla osób legalnie przebywających w UE. Choć szczegóły przyszłych rozwiązań pozostają nieznane, zarówno w Europie, jak i w Ukrainie rośnie przekonanie, że obecny system tymczasowej ochrony w obecnym kształcie nie będzie rozwiązaniem długoterminowym.