Zdjęcie: Rail Baltica
13-08-2026 08:09
Spory wzrost szacowanych wydatków na budowę linii Rail Baltica zmusił łotewski rząd do radykalnej zmiany podejścia. Po zapoznaniu się ze szczegółowym raportem przygotowanym przez międzynarodową firmę doradczą, rząd podjął decyzję o przejściu na wariant oszczędnościowy. Pierwotne kalkulacje z 2017 roku zakładały, że całe przedsięwzięcie w trzech państwach zamknie się w kwocie 5,8 miliarda euro, tymczasem najnowsze prognozy wskazują na wzrost kosztów nawet do 23,8 miliarda euro.
Tylko na Łotwie pierwsza faza inwestycji może pochłonąć do 6 miliardów euro. W obliczu braku wystarczających środków z funduszy unijnych, rząd zrezygnował z pierwotnych, kosztownych wizji na rzecz realizacji planu spełniającego jedynie podstawowe wymogi techniczne. Eksperci przeanalizowali dotychczasowe błędy realizacyjne oraz nieuzasadnione zawyżanie wydatków, wskazując przy tym na znacznie bardziej racjonalne rozwiązania stosowane w innych państwach.
Skrytykowano między innymi planowanie aż 17 stacji na 200-kilometrowym odcinku trasy oraz projektowanie 400-metrowych peronów, które bez problemu można skrócić o połowę. "W Hiszpanii na 600-kilometrowym odcinku szybkiej kolei Madryt–Barselona istnieją dwie stacje, ale w praktyce używa się jednej, rzadko dwóch. My na 200 kilometrach zaplanowaliśmy 17 stacji. Jak to się ma do tamtego przykładu? Jak można to nazwać szybką koleją? Mamy więc poważny problem" – powiedział premier Andris Kulbergs.
Wykazano też poważne niedociągnięcia w zarządzaniu i nadzorze nad realizacją, co doprowadziło do podpisania umowy z wykonawcą bez odpowiedniej weryfikacji dokumentacji technicznej i bez określenia maksymalnego limitu wydatków. "Dotychczasowe zarządzanie było niestety wyjątkowo nieprofesjonalne i rozproszone. Jeśli zarząd spółki Eiropas dzelzceļa līnijās (EDL), będącej krajowym wykonawcą, zmieniał się 11 razy, to myślę, że stanowi to samą w sobie odpowiedź na pytanie, jak ten projekt realizowaliśmy" – zauważył minister transportu Rihards Kozlovskis.
W tej sytuacji rząd wyznaczył resortowi transportu oraz finansów termin do połowy września na przygotowanie kompletnego planu cięcia kosztów. Korekta wytycznych technicznych i materiałowych ma obniżyć standardy do niezbędnego minimum gwarantującego sprawne funkcjonowanie linii. Przykładem nowych oszczędności są zmiany na 33-kilometrowym odcinku od Misy do granicy z Litwą, gdzie zmiana parametrów obiektów pozwoli zaoszczędzić około 108 milionów euro, czyli blisko jedną czwartą planowanych tam nakładów. Władze zamierzają również poszukać nowych źródeł finansowania, w tym środków przeznaczonych na transport wojskowy, gdyż nowa linia kolejowa posiada również znaczenie obronne.
Głównym celem pierwszego etapu prac na Łotwie pozostaje utworzenie połączeń transgranicznych prowadzących z Litwy do granicy z Estonią. Aby umożliwić połączenie nowego torowiska z dotychczasową siecią kolejową, zrealizowane zostaną także niezbędne prace przy porcie lotniczym w Rydze oraz w południowej części stołecznego dworca głównego. Zmianie ulegnie ponadto cały system nadzoru nad projektem, nad którym bezpośrednią kontrolę przejął premier na czele specjalnie powołanego, dziesięcioosobowego komitetu rządowego.
Priorytetem stało się dostosowanie tempa i zakresu prac do realnych możliwości corocznego budżetu państwa, co ma zapobiec dalszemu niekontrolowanemu wzrostowi zobowiązań finansowych. Tym niemniej należy pamiętać, iż obecne decyzje podejmuje rząd, który jest gabinetem de facto tymczasowym, ulegający coraz bardziej walce politycznej przed jesiennymi wyborami do Saeimy. Podany termin podania nowego planu niemal pokrywa się z terminem wyborów (3 października) i to, jak będzie on wyglądał i czy będzie realizowany, jest pod znakiem zapytania.
