Nowe rynki ukraińskiego eksportu rolnego

Mimo trwającej wojny Ukraina konsekwentnie rozwija eksport produktów rolnych i spożywczych, jednocześnie stawiając czoła nowym wyzwaniom na światowych rynkach. W 2025 roku kraj uzyskał dostęp do 22 nowych zagranicznych rynków dla produktów pochodzenia roślinnego i zwierzęcego, co według władz jest najlepszym wynikiem od początku rosyjskiej inwazji. Szef Państwowej Służby ds. Bezpieczeństwa Żywności i Ochrony Konsumentów Serhij Tkaczuk poinformował, że obecnie trwają prace nad otwarciem kolejnych kierunków eksportu. „Prowadzimy działania dotyczące uruchomienia jeszcze około 300 nowych rynków” – podkreślił.

W minionym roku nowe możliwości sprzedaży pojawiły się w wielu krajach. Chiny dopuściły import ukraińskiego grochu oraz ryb, natomiast Indie i Kanada zezwoliły na wwożenie ukraińskich jabłek, a rynek kanadyjski otworzył się również na jaja. Do Albanii trafić mogą jaja, do Argentyny nasiona słonecznika, a do Kuwejtu przetworzone artykuły żywnościowe. Malezja dopuściła mleko oraz produkty mleczne i jajeczne, natomiast Wietnam i Mołdawia zgodziły się na import wyrobów mlecznych nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi. Chile otworzyło rynek dla mączki mięsno-kostnej, a Turcja dla konserwowanych karm dla zwierząt. Łącznie od 2022 roku Ukraina uzyskała dostęp do 75 nowych rynków.

Znaczącą rolę w utrzymaniu eksportu odgrywa ukraiński morski szlak transportowy. Według ministra rozwoju wspólnot i terytoriów Ołeksija Kuleby towary trafiają nim już do 55 państw świata. Od momentu uruchomienia przewieziono nim 177,7 mln ton ładunków, z czego 106,4 mln ton stanowiło zboże. Równolegle Ukraina rozwija integrację transportową z Unią Europejską. Minister przypomniał, że realizowany jest projekt budowy toru o europejskim rozstawie Mościska–Skniłów, przedłużono obowiązywanie porozumienia transportowego z UE do 2027 roku oraz wprowadzany jest system elektronicznego listu przewozowego e-TTN.

Funkcjonowanie eksportu odbywa się jednak w trudnych warunkach. Od początku pełnoskalowej wojny uszkodzonych lub zniszczonych zostało 694 obiektów infrastruktury portowej, a ponad 150 cywilnych statków uległo uszkodzeniu. Mimo to szlak morski pozostaje aktywny, a łączna masa obsłużonych ładunków przekroczyła 176 mln ton, w tym ponad 150 mln ton zbóż.

Na sytuację ukraińskiego rolnictwa wpływają również wydarzenia poza regionem. Eskalacja konfliktu na Bliskim Wschodzie zwiększa niepewność na globalnych rynkach i może ograniczyć popyt na ukraińską kukurydzę, ponieważ państwa tego regionu importują rocznie około 20 mln ton tego zboża. Broker Ołeh Złatow podkreśla, że choć Ukraina praktycznie nie sprzedaje kukurydzy bezpośrednio do Iranu, kluczową rolę pełni Turcja jako centrum handlowe. W przypadku zmiany lub anulowania kontraktów przez partnerów z regionu niektórzy brokerzy mogą napotkać problemy finansowe, co z kolei zwiększyłoby presję na spadek cen.

Napięcia geopolityczne podnoszą również koszty produkcji rolnej. Ograniczenia logistyczne w Cieśninie Ormuz wpływają na rynek ropy i amoniaku, który jest podstawowym surowcem do produkcji nawozów azotowych. Jak tłumaczył Leonid Sznejdman z firmy Agropartner, wzrost cen ropy przekłada się na droższy fracht i ostatecznie na koszty nawozów. „Jeśli w cieśninie pojawiają się ryzyka logistyczne, natychmiast wywołuje to napięcia na rynku globalnym” – powiedział. Rynek już reaguje: podaż mocznika jest ograniczona, a jego cena w krótkim czasie wzrosła o około 10 dolarów za tonę, do poziomu około 505 dolarów za tonę w dostawach marcowych. W rezultacie wyższe koszty mogą zostać przeniesione na rolników, z których część wstrzymuje zakupy, podczas gdy inni próbują zabezpieczyć zapasy już teraz.