Łotwa: koalicja rządowa trwa już tylko na papierze

Obecny paraliż łotewskiej sceny politycznej, będący pokłosiem dymisji ministra obrony, jest tylko potwierdzeniem wcześniejszych, głębokich podziałów w rządzie Eviki Siliņy. Choć dymisja Andrisa Sprūdsa jest już faktem dokonanym, to jednak sprowadził koalicję  wyłącznie do współpracy formalnej. Politolodzy, analizując obecny układ sił, nie mają złudzeń: rząd znalazł się w fazie wegetacji, w której brak jest wspólnych celów strategicznych, a jedynym spoiwem pozostaje niechęć poszczególnych ugrupowań do bycia zapamiętanym jako ten, który ostatecznie doprowadził do upadku gabinetu.

Profesor Jānis Ikstens z Uniwersytetu Łotewskiego postrzega obecne wydarzenia jako próbę sił i pokaz władzy ze strony partii Nowa Jedność. Według niego premier Siliņa stara się udowodnić swoją decyzyjność i pokazać, kto jest rzeczywistym gospodarzem w koalicji, co jednak odbywa się kosztem jakości debaty politycznej. Ikstens zauważa z goryczą, że „rząd ten faktycznie nie istnieje”, a dotychczasowa tradycja wspólnego głosowania stała się jedynie pustym nawykiem, niemającym oparcia w realnym porozumieniu programowym trzech partii tworzących rządową większość.

W centrum kryzysu znalazła się partia Postępowi, która po utracie kontroli nad resortem obrony musi zmierzyć się z pytaniem o sens dalszego trwania w koalicji. Przedstawiciele ugrupowania nie szczędzą premier krytyki, wytykając jej sposób komunikacji przez wideorozmowy oraz nagłe upolitycznienie incydentów z dronami. Andris Šuvajevs, współprzewodniczący Postępowych, jasno wyraził sceptycyzm wobec obecnej premier: „W tej chwili nie widzimy, aby Evika Siliņa była w stanie odpowiedzialnie kierować rządem”. Mimo tak ostrych słów, partia zwleka z opuszczeniem  gabinetu, co przez ekspertów odczytywane jest jako gra na zwłokę i próba zachowania stanowisk.

Sytuację tę politolog Iveta Kažoka określa to jako "cyrk", który obniża jakość krajowej polityki. Jej zdaniem społeczeństwo zasługuje na jasne przecięcie tej patowej sytuacji, zamiast obserwowania upadku gabinetu, który wyczerpał swój mandat. Kažoka dopuszcza jednak scenariusz, w którym Postępowi „przełkną tę gorzką pigułkę” i pozostaną w rządzie mimo upokorzenia, jakim było odebranie im kluczowego resortu. Alternatywą jest oczekiwanie na negatywny raport kontrolny dotyczący innych koalicjantów, co mogłoby stać się dla nich wygodniejszym pretekstem do zerwania współpracy.

Na tle narastających animozji coraz głośniej mówi się o roli prezydenta Edgarsa Rinkēvičsa w zażegnaniu kryzysu. Jānis Ikstens wskazuje, że głowa państwa nie może pozostać neutralnym obserwatorem, gdyż obecny skład rządu jest w dużej mierze wynikiem jego wcześniejszych działań politycznych. „Prezydent jest tu jednoznacznym współuczestnikiem i musi podjąć aktywne kroki, aby wyrównać sytuację” – podkreśla politolog. Oczekiwania społeczne koncentrują się na prezydencie jako na „głosie rozsądku”, który mógłby narzucić skłóconym politykom nowe zasady gry, pozwalające przetrwać do wyborów.

W cieniu rządowych kłótni opozycja aktywnie kreśli scenariusze przejęcia sterów państwa. Ilze Indriksone z Narodowego Zjednoczenia otwarcie mówi o konieczności powołania rządu bezpieczeństwa narodowego, twierdząc, że obecna ekipa całkowicie się wyczerpała. Podobne stanowisko zajmuje Edgar Tavars ze Zjednoczonej Listy. Opozycja deklaruje pełną gotowość do rozmów, widząc w obecnym rozpadzie koalicji szansę na nową konfigurację parlamentarną.

Finalnie, losy rządu mogą rozstrzygnąć się nie przy stole negocjacyjnym, lecz pod wpływem zbliżającej się kampanii wyborczej. Eksperci przewidują, że największymi beneficjentami wewnętrznych walk będą partie populistyczne, które wykorzystają chaos w koalicji do budowania własnego poparcia. Jak zauważa Lelde Metla-Rozentāle, brak realnych alternatyw dla obecnego układu może zmusić skłócone strony do dalszego trwania w tym formacie, co tylko pogłębi frustrację wyborców i przekonanie o niepoważnym traktowaniu polityki przez najważniejsze osoby w państwie.