Polska i Litwa wspólnie oszacują straty wojenne

Jak informuje "Kurier Wileński", wspólne działania na rzecz oszacowania zniszczeń i strat demograficznych z okresu II wojny światowej oraz czasów powojennych stały się fundamentem nowej umowy między polskimi a litewskimi naukowcami. W Wilnie doszło do oficjalnego sformalizowania relacji między Instytutem Strat Wojennych im. Jana Karskiego a Centrum Badań Ludobójstwa i Ruchu Oporu Mieszkańców Litwy. Podpisana w ambasadzie deklaracja ma służyć przede wszystkim konsolidacji wysiłków naukowych w dokumentowaniu skutków okupacji nazistowskiej i sowieckiej, co w przyszłości umożliwi wystawienie oficjalnych rachunków za poniesione szkody.

Dla litewskiej instytucji zacieśnienie więzi z Warszawą to szansa na nadrobienie zaległości w wyliczaniu strat ekonomicznych oraz ludzkich. Dyrektor dr Arūnas Bubnys wskazał, że choć oba narody dzielą niemal identyczne traumy historyczne, Litwa ma przed sobą jeszcze dużą pracę w zakresie precyzyjnego określenia bilansu rządów totalitarnych. „Naszym zadaniem jest – we współpracy z Polską i krajami bałtyckimi – oszacowanie tych szkód i domaganie się odszkodowania” – zaznaczył szef wileńskiego ośrodka. Proces ten ma przebiegać według ściśle określonego schematu, w którym rzetelne badania akademickie wyprzedzają konkretne żądania dyplomatyczne.

Polscy przedstawiciele podkreślają, że głównym celem porozumienia jest zabezpieczenie materiałów dowodowych, dopóki żyją jeszcze ostatni świadkowie tamtych wydarzeń. Dr Bartosz Gondek zauważył, że współpraca ta nie jest nowym zjawiskiem, lecz naturalnym rozwinięciem dotychczasowych kontaktów, skupionym obecnie na trwałych następstwach działań Związku Sowieckiego. Wsparcia inicjatywie udzielili obecni na miejscu przedstawiciele rządu i parlamentu, zwracając uwagę na potrzebę zapewnienia naukowcom  stabilnego finansowania, co ma kluczowe znaczenie dla tempa ich pracy nad archiwaliami.

Podsumowaniem współpracy ma być przedstawienie wniosków parlamentom obu krajów, co otworzy drogę do powołania specjalnych komisji rządowych. Te organy miałyby za zadanie polityczne egzekwowanie rekompensat od współczesnych władz Niemiec oraz Rosji. Zanim jednak dojdzie do rozmów na szczeblu państwowym, instytuty planują cykl konferencji i publikacji, z których najbliższa została zapowiedziana na wrzesień. Strategia „najpierw nauka, potem polityka” ma zapewnić, że roszczenia będą oparte na niepodważalnych danych naukowych wypracowanych w drodze międzynarodowej wymiany dokumentacji.