Planowanie bezpiecznych wyborów na Ukrainie po wojnie

Choć perspektywa zakończenia wojny pozostaje niepewna, a i społeczne nastroje również na to nie wskazują, to w Kijowie toczy się już praca nad zasadami przyszłych wyborów. Dyskusja nie dotyczy terminu głosowania, lecz warunków, które muszą zostać spełnione, aby wybory po wojnie mogły zostać uznane za legalne i bezpieczne. Władze Ukrainy konsekwentnie podkreślają, że jakiekolwiek głosowanie w trakcie działań zbrojnych jest wykluczone, a przygotowania mają charakter wyłącznie planistyczny.

Centralna Komisja Wyborcza zakłada, że po formalnym zakończeniu walk konieczny będzie okres przygotowawczy trwający co najmniej sześć miesięcy. Jak wskazuje zastępca przewodniczącego CKW Serhij Dubowyk, zagraniczne doświadczenia powojenne były analizowane, lecz nie mogą zostać zastosowane bezpośrednio. „Decydująca jest skala naszego państwa, liczba wyborców i rozbudowana infrastruktura wyborcza” – zaznaczył, podkreślając, że Ukraina będzie musiała wypracować własne rozwiązania.

Najpoważniejsze wyzwania wiążą się z udziałem w wyborach milionów uchodźców oraz osób wewnętrznie przesiedlonych. Problemem jest zarówno ustalenie ich aktualnego miejsca pobytu, jak i organizacja głosowania. W regionach zaplecza większość lokali wyborczych pozostaje w dobrym stanie, natomiast na terenach przyfrontowych uszkodzonych jest około 20–25 procent obiektów. CKW dopuszcza tworzenie komisji w tymczasowych lokalizacjach. W przypadku wyborców za granicą planowane jest rozszerzenie sieci lokali wyborczych, przy jednoczesnym założeniu, że głosowanie nie będzie prowadzone na terytorium Rosji i Białorusi.

Przykłady innych państw pokazują, że bez jasnych ram prawnych proces wyborczy po konflikcie jest trudny do przeprowadzenia. W Bośni i Hercegowinie pierwsze wybory odbyły się dopiero po podpisaniu porozumienia pokojowego i przy wsparciu instytucji międzynarodowych. „Dopiero formalne zakończenie konfliktu umożliwiło stworzenie list wyborców, także wśród uchodźców” – wskazywał Samir Ibiszewić. W Iraku natomiast, mimo organizacji głosowania dla emigrantów, udział osób wewnętrznie przesiedlonych był ograniczony i spotkał się z krytyką obserwatorów.

Osobnym zagadnieniem pozostaje udział w wyborach żołnierzy Sił Zbrojnych, zarówno jako wyborców, jak i potencjalnych kandydatów. Rozważane są rozwiązania umożliwiające głosowanie w miejscu stacjonowania jednostek, przy jednoczesnym zachowaniu zasady politycznej neutralności wojska. Jednocześnie w Radzie Najwyższej działa grupa robocza przygotowująca zmiany w prawie wyborczym, w tym aktualizację rejestru wyborców i wykorzystanie narzędzi elektronicznych do ich rejestracji. Władze podkreślają jednak, że tempo prac nie może zagrozić wiarygodności przyszłych wyborów, od której zależeć będzie stabilność powojennego ukraińskiego systemu politycznego.