Łotwa wciąż bez schronów

Na Łotwie infrastruktura obrony cywilnej, a w szczególności schrony, przez długi czas pozostawała zaniedbana, mimo dostępności dofinansowania z Unii Europejskiej. W Rydze, najbardziej zaludnionej części kraju, nadal nie ma żadnego w pełni wyposażonego i przygotowanego schronu. Pierwsze w pełni gotowe schrony III kategorii miasto planuje udostępnić dopiero na początku jesieni, oczekując na zatwierdzenie przez Centralną Agencję Finansów i Umów (CFLA). Do 2029 roku w planach jest przekształcenie 146 piwnic w schrony.

Prace adaptacyjne dzielą się na dwa typy – prace przygotowawcze, obejmujące montaż stalowych drzwi oraz zapewnienie zapasów wody i krzeseł, oraz roboty budowlane, takie jak budowa dodatkowego wyjścia czy instalacja wentylacji. Projekty te są często kosztowne i czasochłonne. Wcześniejsze próby w Rydze, w tym remont dwóch schronów, nie zostały w pełni zrealizowane, a w 2024 roku wykonano jedynie prace projektowe i techniczne.

W ramach dofinansowania z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego wytypowano 570 potencjalnych schronów. Jednak część samorządów nie zgłosiła wszystkich swoich obiektów. Na przykład w Dyneburgu zgłoszono tylko 10 z planowanych 19 piwnic, a w Rzeżycy początkowo wycofano 6 obiektów z powodu ograniczeń finansowych. Gmina Līvāni i rejon Windawy praktycznie nie uczestniczą w projekcie, wskazując na wysokie koszty i trudności techniczne, m.in. z poziomem wód gruntowych.

Straż Pożarna i Obrona Cywilna (VUGD) skontrolowała ponad 3 tysiące piwnic i kondygnacji podziemnych, z czego niemal 400 spełnia minimalne wymagania dla schronów III kategorii, a 1277 uznano za częściowo odpowiadające standardom. Łączna potencjalna pojemność wynosi około 533 tysiące osób, czyli około jednej czwartej mieszkańców Łotwy. Kluczowa staje się także możliwość adaptacji prywatnych piwnic, jednak dotychczas tylko nieliczni mieszkańcy skorzystali z dofinansowania oferowanego przez samorządy.

Ustawowo w ubiegłym roku wprowadzono definicję schronu i obowiązek jego budowy w wybranych grupach budynków. Prawo przewiduje trzy kategorie ochrony – od najwyższej, chroniącej przed wybuchami, chemikaliami i promieniowaniem, po kategorię trzecią, ograniczającą skutki fali uderzeniowej i odłamków. Na dalszą modernizację schronów dla samorządów przewidziano 27,5 mln euro z funduszy Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Kluczowe pozostaje jednak szybkie wdrożenie projektów i aktywne zaangażowanie mieszkańców, by zapewnić realną gotowość obrony cywilnej na Łotwie.